Maymun Çiçeği Virüsü

Maymun Çiçeği Virüsü




Maymun Çiçeği hastalığına Poksviridae ailesindeki Orthopoksvirus cinsinin bir üyesi olan maymun çiçeği virüsü neden olur. Öncelikle Orta ve Batı Afrika'nın tropikal yağmur ormanlarında ortaya çıkan ve zaman zaman diğer bölgelere ihraç edilen, hayvanlardan insanlara bulaşan viral bir hastalıktır.

Maymun Çiçeği klinik olarak ateş, kızarıklık ve şişmiş lenf düğümleri ile kendini gösterir ve bir dizi tıbbi komplikasyona yol açabilir. Genellikle 2 ila 4 hafta süren semptomları olan kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır. Ağır vakalar ortaya çıkabilir. Son zamanlarda vaka ölüm oranı %3-6 civarında olmuştur.

Maymun Çiçeği, enfekte bir kişi veya hayvanla yakın temas yoluyla veya virüs bulaşmış materyal ile insanlara bulaşır. Virüs bir kişiden diğerine lezyonlar, vücut sıvıları, solunum damlacıkları ve yatak örtüsü gibi kontamine materyallerle yakın temas yoluyla bulaşır.

Maymun çiçeğinin klinik görünümü, 1980 yılında dünya çapında eradike edildiği ilan edilen ilgili bir ortopoks virüsü enfeksiyonu olan çiçek hastalığına benzer. Maymun çiçeği, çiçek hastalığından daha az bulaşıcıdır ve daha az ciddi hastalığa neden olur.

Çiçek hastalığını yok etme programı sırasında kullanılan aşılar da maymun hastalığına karşı koruma sağladı. Maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylanmış olan daha yeni aşılar geliştirilmiştir. Çiçek hastalığı tedavisi için geliştirilen bir antiviral ajan, maymun çiçeği tedavisi için de ruhsatlandırılmıştır.

Maymun Çiçeği Virüsü Hakkında Genel Bilgi

Maymun Çiçeği Virüsü, klinik olarak daha az şiddetli olmasına rağmen, geçmişte çiçek hastalarında görülenlere çok benzer semptomları olan, hayvanlardan insanlara bulaşan bir virüstür.

1980 yılında çiçek hastalığının eradikasyonu (sonlanması) ve ardından çiçek aşısının durdurulması ile birlikte maymun çiçeği halk sağlığı için en önemli ortopoks virüsü olarak ortaya çıkmıştır. Maymun Çiçeği öncelikle Orta ve Batı Afrika'da, genellikle tropik yağmur ormanlarının yakınında görülür ve kentsel alanlarda giderek daha fazla ortaya çıkmaktadır. Hayvan konakları, bir dizi kemirgen ve insan olmayan primatları içerir.

Maymun Çiçeği Virüsünün Patojeni

Maymun Çiçeği Virüsü, Poksviridae ailesinin Orthopoksvirus cinsine ait zarflı, çift sarmallı bir DNA virüsüdür. Maymun çiçeği virüsünün iki farklı genetik bölümü vardır - Orta Afrika (Kongo Havzası) bölümü ve Batı Afrika bölümü. Kongo Havzası soyu, tarihsel olarak daha şiddetli hastalığa neden olmuştur ve daha bulaşıcı olduğu düşünülmüştür. İki grup arasındaki coğrafi bölünme şimdiye kadar her iki virüs dalının da bulunduğu tek ülke olan Kamerun'da olmuştur.

Maymun Çiçeği Virüsünün Doğal Konağı

Maymun çiçeği virüsüne duyarlı olarak çeşitli hayvan türleri tanımlanmıştır. Buna ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanlar, insan olmayan primatlar ve diğer türler dahildir.

Maymun çiçeği virüsünün doğal seyri konusunda belirsizlik devam etmektedir ve kesin rezervuar(lar)ı ve virüs dolaşımının doğada nasıl sürdürüldüğünü belirlemek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.

Maymun Çiçeği Virüsü Salgınları

Maymun çiçeği ilk olarak 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 9 yaşındaki bir erkek çocukta tanımlandı. O zamandan beri vakaların çoğu ülkenin kırsal, yağmur ormanı bölgelerinde rapor edildi. Kongo Havzası, özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde ve Orta ve Batı Afrika'da insan vakaları giderek daha fazla rapor edilmektedir.

1970'den beri, 11 Afrika ülkesinde insanda maymun çiçeği vakaları bildirilmiştir – Benin, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gabon, Fildişi Sahili, Liberya, Nijerya, Kongo Cumhuriyeti, Sierra Leone , ve Güney Sudan.

Maymun çiçeği hastalığının gerçek yükü bilinmemektedir. Örneğin, 1996-97'de Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde daha düşük vaka ölüm oranı ve normalden daha yüksek bir saldırı oranı ile bir salgın rapor edildi. Bu vakada bulaşma dinamiklerinde gerçek veya görünen değişiklikleri açıklayabilen eş zamanlı bir su çiçeği (bir ortopoks virüsü olmayan suçiçeği virüsünün neden olduğu) ve maymun çiçeği salgını bulunmuştur.

2017'den bu yana Nijerya, 500'den fazla şüpheli vaka ve 200'den fazla teyit edilmiş vaka ve yaklaşık %3'lük bir vaka ölüm oranı ile büyük bir salgın yaşadı. Bugüne kadar vakalar bildirilmeye devam etmektedir.

Maymun Çiçeği, yalnızca Batı ve Orta Afrika'daki ülkeleri değil, dünyanın geri kalanını da etkilediği için küresel halk sağlığı açısından önemi olan bir hastalıktır.

2003 yılında, Afrika dışındaki ilk maymun çiçeği salgını Amerika Birleşik Devletleri'ndeydi ve enfekte evcil çayır köpekleriyle temasla bağlantılıydı. Bu evcil hayvanlar, ülkeye Gana'dan ithal edilmiş olan Gambiya keseli sıçanlarda barındırılmıştı. Bu salgın ABD'de 70'in üzerinde maymun çiçeği vakasına yol açtı.

Maymun Çiçeği ayrıca Eylül 2018'de Nijerya'dan İsrail'e seyahat edenlerde; Eylül 2018, Aralık 2019, Mayıs 2021 ve Mayıs 2022’de Birleşik Krallık’a seyahat edenlerde; Mayıs 2019'da Singapur'a seyahat edenlerde ve Temmuz 2021, Kasım 2021 ve Mayıs 2022’de Amerika Birleşik Devletleri'ne seyahat edenlerde tespit edilmiştir.

Mayıs 2022'de, endemik olmayan birkaç ülkede birden fazla maymun çiçeği vakası tespit edildi. Epidemiyolojiyi, enfeksiyon kaynaklarını ve bulaşma modellerini daha iyi anlamak için çalışmalar halen devam etmektedir.

Maymun Çiçeği Virüsünün Bulaşma Şekli

Hayvandan insana (zoonotik) bulaşma, enfekte hayvanların kan, vücut sıvıları veya kutanöz veya mukozal lezyonları ile doğrudan temastan meydana gelebilir.

Afrika'da, ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya'da haşlanmış sıçanlar, yurt, farklı maymun türleri ve diğerleri dahil olmak üzere birçok hayvanda maymun çiçeği virüsü enfeksiyonunun kanıtı bulunmuştur.

Maymun çiçeğinin doğal rezervuarı henüz tanımlanmadı, ancak büyük olasılıkla kemirgenler olduğu düşünülmekte.

Yetersiz pişmiş et ve enfekte hayvanların diğer hayvansal ürünlerini yemek olası bir risk faktörüdür. Ormanlık alanlarda veya yakınında yaşayan insanlar, enfekte hayvanlara dolaylı veya düşük düzeyde maruz kalabilir.

İnsandan insana bulaşma, solunum salgıları, enfekte bir kişinin cilt lezyonları veya yakın zamanda kontamine olmuş nesnelerle yakın temastan kaynaklanabilir.

Damlacık solunum partikülleri yoluyla bulaşma genellikle uzun süreli yüz yüze temas gerektirir ve bu da sağlık çalışanlarını, hane üyelerini ve aktif vakaların diğer yakın temaslılarını daha büyük risk altına sokar.

Bununla birlikte, bir toplulukta belgelenmiş en uzun bulaşma zinciri, son yıllarda zincirleme altı kişiden dokuz kişiye çıkmıştır. Bu, çiçek aşısının kesilmesi nedeniyle tüm topluluklarda azalan bağışıklığı yansıtıyor olabilir.

Bulaşma, plasenta yoluyla anneden fetüse (doğuştan maymun çiçeği hastalığına yol açabilir) veya doğum sırasında ve sonrasında yakın temas sırasında da olabilir.

Yakın fiziksel temas, bulaşma için iyi bilinen bir risk faktörü olsa da, şu anda maymun çiçeğinin özellikle cinsel bulaşma yolları yoluyla bulaşıp bulaşamayacağı belirsizdir. Bu riski daha iyi anlamak için çalışmalara ihtiyaç vardır.

Maymun Çiçeği Hastalığının Belirtileri Ve Bulguları

Maymun çiçeğinin kuluçka süresi (enfeksiyondan semptomların başlangıcına kadar olan aralık) genellikle 6 ile 13 gündür, ancak 5 ila 21 gün arasında değişebilir.

Enfeksiyon iki döneme ayrılabilir:

1. Dönem:

  • Ateş, yoğun baş ağrısı, lenfadenopati (lenf düğümlerinin şişmesi), sırt ağrısı, miyalji (kas ağrıları) ve yoğun asteni (enerji eksikliği) ile karakterize istila dönemi (0-5 gün arası).

2. Dönem:

  • Lenfadenopati (lenf düğümlerinin şişmesi), başlangıçta benzer görünebilen diğer hastalıklarla (suçiçeği, kızamık, çiçek hastalığı) karşılaştırıldığında maymun çiçeğinin ayırt edici bir özelliğidir. Deri döküntüsü genellikle ateşin ortaya çıkmasından sonraki 1-3 gün içinde başlar. Döküntü, gövdeden ziyade yüz ve ekstremitelerde daha konsantre olma eğilimindedir. Yüzü (vakaların %95'inde) ve ellerin avuçlarını ve ayak tabanlarını (vakaların %75'inde) etkiler.
  • Ayrıca oral mukozalar (vakaların %70'inde), genital bölge (%30) ve konjonktiva (%20) ile kornea da etkilenir. Döküntü, maküllerden (düz tabanlı lezyonlar) papüllere (hafifçe kabarık sert lezyonlar), veziküllere (berrak sıvı ile dolu lezyonlar), püstüllere (sarımsı sıvı ile dolu lezyonlar) ve kuruyup dökülen kabuklara doğru gelişir.
  • Lezyonların sayısı birkaç ila birkaç bin arasında değişir. Şiddetli vakalarda, lezyonlar derinin büyük bölümleri dökülene kadar birleşebilir.

Maymun Çiçeği, genellikle 2 ila 4 hafta süren semptomları olan, kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır.

Şiddetli vakalar çocuklar arasında daha sık görülür ve virüse maruz kalma derecesi, hastanın sağlık durumu ve komplikasyonların doğası ile ilgilidir. Altta yatan bağışıklık eksiklikleri daha kötü sonuçlara yol açabilir.

Geçmişte çiçek hastalığına karşı aşılama koruyucu olmasına rağmen, bugün 40 ila 50 yaş arası (ülkeye bağlı olarak) kişiler, çiçek hastalığının eradike edilmesinden (sonlanmasından) sonra dünya çapında çiçek hastalığı aşılama kampanyalarının kesilmesi nedeniyle maymun hastalığına daha duyarlı olabilir.

Maymun çiçeği komplikasyonları arasında sekonder enfeksiyonlar, bronkopnömoni, sepsis, ensefalit ve görme kaybıyla sonuçlanan kornea enfeksiyonu sayılabilir. Asemptomatik enfeksiyonun ortaya çıkma derecesi bilinmemektedir.

Maymun çiçeği vaka ölüm oranı tarihsel olarak genel popülasyonda %0 ila %11 arasında değişmiştir ve küçük çocuklar arasında daha yüksek olmuştur. Son zamanlarda vaka ölüm oranı %3-%6 civarında olmuştur.

Maymun Çiçeği Hastalığı Nasıl Tehis Edilir?

Göz önünde bulundurulması gereken klinik ayırıcı tanı, su çiçeği, kızamık, bakteriyel cilt enfeksiyonları, uyuz, sifiliz ve ilaca bağlı alerjiler gibi diğer döküntü hastalıklarını içerir.

Hastalığın prodromal evresindeki lenfadenopati (lenf düğümlerinin şişmesi), maymun çiçeğini su çiçeği veya çiçek hastalığından ayırt etmek için klinik bir özellik olabilir.

Maymun çiçeğinden şüpheleniliyorsa, sağlık çalışanları uygun bir örnek almalı ve uygun kapasiteye sahip bir laboratuvara güvenli bir şekilde örneği nakletmelidir.

Maymun çiçeğinin doğrulanması örneğin tipine ve kalitesine ve laboratuvar testinin tipine bağlıdır. Bu nedenle numuneler ulusal ve uluslararası gerekliliklere uygun olarak paketlenmeli ve gönderilmelidir.

Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR), doğruluğu ve duyarlılığı göz önüne alındığında tercih edilen laboratuvar testidir. Bunun için, maymun çiçeği için en uygun teşhis örnekleri cilt lezyonlarından - çatı veya veziküllerden ve püstüllerden gelen sıvıdan ve kuru kabuklardan elde edilir. Mümkün olduğunda biyopsi bir seçenektir. Lezyon örnekleri kuru, steril bir tüpte (viral taşıma ortamı yok) saklanmalı ve soğuk tutulmalıdır. Semptomlar başladıktan sonra numune toplama, viremi süresinin kısa olması nedeniyle PCR kan testleri genellikle yetersizdir ve hastalardan rutin olarak alınmamalıdır.

Orthopoks virüsler serolojik olarak çapraz reaktif olduğundan, antijen ve antikor saptama yöntemleri, maymun çiçeğine özgü doğrulama sağlamaz. Bu nedenle, kaynakların sınırlı olduğu durumlarda tanı veya vaka incelemesi için seroloji ve antijen saptama yöntemleri önerilmez.

Ek olarak, aşı bazlı bir aşı ile yakın zamanda veya uzaktan aşılama (örneğin çiçek hastalığı eradikasyonundan önce aşılanmış veya ortopoks virüsü laboratuvar personeli gibi daha yüksek risk nedeniyle daha yakın zamanda aşılanmış herhangi biri) yanlış (yalancı) pozitif sonuçlara yol açabilir.

Test sonuçlarını yorumlamak için, örneklerle birlikte aşağıdakileri içeren hasta bilgilerinin sağlanması çok önemlidir:

  • Ateşin başlangıç tarihi,
  • Döküntünün başlangıç tarihi,
  • Numunenin alındığı tarih,
  • Bireyin mevcut durumu (döküntü aşaması) ve
  • Yaş.


Maymun Çiçeği Hastalığı Tedavi Yöntemi

Maymun çiçeği için klinik bakım, semptomları hafifletmek, komplikasyonları yönetmek ve uzun vadeli sekelleri önlemek için tamamen optimize edilmelidir.

Yeterli beslenme durumunu sürdürmek için hastalara sıvı ve yiyecek sunulmalıdır. Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar belirtildiği gibi tedavi edilmelidir.

Çiçek hastalığı için geliştirilen tecovirimat olarak bilinen bir antiviral ajan, hayvan ve insan çalışmalarından elde edilen verilere dayanarak 2022 yılında Avrupa Tabipler Birliği (EMA) tarafından maymun çiçeği için lisanslanmıştır. Henüz yaygın olarak mevcut değildir.

Hasta bakımı için kullanılıyorsa, tecovirimat ideal olarak ileriye dönük veri toplama ile klinik araştırma bağlamında izlenmelidir.

Maymun Çiçeği Hastalığı İçin Aşı Var Mıdır?

Çiçek hastalığına karşı aşılamanın, maymun çiçek hastalığını önlemede yaklaşık %85 oranında etkili olduğu birkaç gözlemsel çalışmayla kanıtlanmıştır. Bu nedenle, önceden yaptırılmış çiçek aşısı maymun çiçeği hastalığının hafif atlatılmasına olanak sağlayabilir.

Çiçek hastalığına karşı önceden aşı yapıldığının kanıtı genellikle üst kolda bir yara izi olarak bulunabilir. Şu anda, orijinal (birinci nesil) çiçek aşıları artık halka açık değildir. Bazı laboratuvar personeli veya sağlık çalışanları, işyerinde ortopoks virüslerine maruz kalmaları durumunda korunmaları için daha yeni bir çiçek hastalığı aşısı almış olabilir.

Modifiye edilmiş atenüe aşı virüsüne (Ankara suşu) dayalı daha da yeni bir aşı, 2019 yılında maymun çiçeğinin önlenmesi için onaylandı. Bu, mevcudiyetinin sınırlı kaldığı iki dozluk bir aşıdır. Çiçek hastalığı ve maymun çiçeği aşıları, ortopoks virüslerine karşı bağışıklık tepkisi için sağlanan çapraz koruma nedeniyle aşı virüsüne dayalı formülasyonlarda geliştirilmiştir.

Maymun Çiçeği Hastalığı Nasıl Önlenir?

Risk faktörleri konusunda farkındalığı artırmak ve insanları, virüse maruz kalmayı azaltmak için alabilecekleri önlemler konusunda eğitmek, maymun çiçeği için ana önleme stratejisidir.

Maymun çiçeğinin önlenmesi ve kontrolü için aşılamanın fizibilitesini ve uygunluğunu değerlendirmek için bilimsel çalışmalar devam etmektedir.

Bazı ülkeler, laboratuvar personeli, hızlı müdahale ekipleri ve sağlık çalışanları gibi risk altında olabilecek kişilere aşı sunmaya yönelik politikalara sahiptir veya bu tip politikalar geliştirmektedir.

İnsandan İnsana Bulaş Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılmalı?

Sürveyans (hastalık izleme ve gözlem yöntemi) ve yeni vakaların hızlı tanımlanması, salgının kontrol altına alınması için kritik öneme sahiptir.

İnsanlarda maymun çiçeği salgınları sırasında, enfekte kişilerle yakın temas, maymun çiçeği virüsü enfeksiyonu için en önemli risk faktörüdür. Sağlık çalışanları ve ev halkı daha büyük bir enfeksiyon riski altındadır. Maymun çiçeği virüsü enfeksiyonu olduğundan şüphelenilen veya doğrulanan hastalara bakan veya onlardan örnekler alan sağlık çalışanları standart enfeksiyon kontrol önlemlerini uygulamalıdır. Mümkünse, hastanın bakımı için daha önce çiçek hastalığına karşı aşılanmış kişiler seçilmelidir.

Maymun çiçeği virüsü enfeksiyonu olduğundan şüphelenilen insan ve hayvanlardan alınan numuneler, uygun donanıma sahip laboratuvarlarda çalışan eğitimli personel tarafından yapılmalıdır. Hasta numuneleri, bulaşıcı maddelerin taşınmasına ilişkin Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kılavuzuna uygun olarak üçlü ambalaj ile taşınmak üzere güvenli bir şekilde hazırlanmalıdır.

Mayıs 2022'de, endemik olmayan birkaç ülkede, endemik bir bölgeye doğrudan seyahat bağlantısı olmayan maymun çiçeği vaka kümelerinin tanımlanması, tipik değildir. Muhtemel enfeksiyon kaynağını belirlemek ve daha fazla yayılmayı sınırlamak için daha fazla araştırma devam etmektedir. Bu salgının kaynağı araştırılırken, halk sağlığını korumak için olası tüm bulaşma biçimlerine bakmak önemlidir.

Hayvandan İnsana Bulaş Riski Nasıl Azaltılabilir?

Zaman içerisinde çoğu enfeksiyonun birincil olarak hayvandan insana bulaştığı tespit edilmiştir.

Yabani hayvanlarla, özellikle hasta veya ölü hayvanlarla, etleri, kanları ve diğer kısımları dahil, korunmasız temastan kaçınılmalıdır. Ek olarak, hayvan eti veya parçaları içeren tüm yiyecekler yemeden önce iyice pişirildiğinden emin olunmalıdır.

Hayvan Ticaretine Getirilen Kısıtlamalarla Hastalık Önlenebilir mi?

Bazı ülkeler, kemirgenlerin ve insan olmayan primatların ithalatını kısıtlayan düzenlemeler getirmiştir. Maymun çiçeği ile potansiyel olarak enfekte olan tutsak hayvanlar, diğer hayvanlardan izole edilmeli ve derhal karantinaya alınmalıdır. Enfekte bir hayvanla temas etmiş olabilecek hayvanlar karantinaya alınmalı, standart önlemlerle ele alınmalı ve 30 gün boyunca maymun çiçeği semptomları açısından gözlemlenmelidir.

Maymun Çiçeği ile Çiçek Hastalığı Arasında Nasıl Bir İlişki Var?

Maymun çiçeğinin klinik görünümü, eradike edilmiş (sonlanmış) ilişkili bir ortopoks virüsü enfeksiyonu olan çiçek hastalığına benzer.

Çiçek hastalığı daha kolay bulaşıyor ve hastaların yaklaşık %30'u öldüğü için daha sık ölümcül oluyordu.

Doğal olarak edinilen çiçek hastalığının son vakası 1977'de meydana geldi ve 1980'de çiçek hastalığının küresel bir aşılama ve çevreleme kampanyasının ardından dünya çapında eradike edildiği ilan edildi.

Tüm ülkelerin aşı bazlı aşılarla rutin çiçek aşısını bırakmasının üzerinden 40 yıl veya daha fazla zaman geçti. Batı ve Orta Afrika'da aşı aynı zamanda maymun çiçeği hastalığına karşı da koruduğundan, aşılanmamış popülasyonlar artık maymun çiçeği virüsü enfeksiyonuna karşı daha duyarlıdır.

Çiçek hastalığı artık doğal olarak ortaya çıkmasa da, küresel sağlık sektörü, doğal mekanizmalar, laboratuvar kazası veya kasıtlı salıverme yoluyla yeniden ortaya çıkması durumunda tetikte olmaya devam ediyor.

Çiçek hastalığının yeniden ortaya çıkması durumunda küresel hazırlığı sağlamak için daha yeni aşılar, teşhis ve antiviral ajanlar geliştirilmektedir. Bunlar aşılar çiçeğinin önlenmesi ve kontrolü için de faydalı olabilir.

Daha fazla bilgi için Dünya Sağlık Örgütü web sitesi takip edilebilir.

Bu içerikte yer alan bilgiler Dünya Sağlık Örgütü web sitesinden alınmış olup, bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, tedavi ve tüm medical süreçleriniz için doktorunuza danışmalısınız.


Kaynak:

Dünya Sağlık Örgütü Web Sitesi

Maymun Çiçeği Virüsü Hakkında Sık Sorulan Sorular

Maymun Çiçeği, öncelikle Orta ve Batı Afrika'nın tropikal yağmur ormanlarında ortaya çıkan ve zaman zaman diğer bölgelere ihraç edilen, hayvanlardan insanlara bulaşan viral bir hastalıktır.

Ateş, yoğun baş ağrısı, lenfadenopati, sırt ağrısı, kas ağrıları ve enerji eksikliği görülebilektedir.

Oluşturma: 23.05.2022 01:58
Son Güncelleme: 30.06.2022 10:19
Oluşturan: Medicana Web ve Yayın Kurulu
+A A-