Dalak büyümesi nedir? Dalak büyümesi belirtileri nelerdir?
Dalak, lenf sisteminin bir parçasıdır ve kanı depolamak ve filtrelemek, vücudun sıvı seviyelerini korumak ve enfeksiyonlara karşı korunmaya yardımcı olan antikorlar üretmekten sorumludur. Beyaz kan hücrelerini depolar ve eski kırmızı kan hücrelerini geri dönüştürür. Büyümüş dalak belirtileri (splenomegali olarak da bilinir), enfeksiyonlar, karaciğer sorunları veya kanserler de dâhil olmak üzere çeşitli tıbbi sorunların bir işareti olabilir. Dalak büyümesi genellikle şişme veya ağrı gelişene kadar fark edilmez. Özellikle kadınlarda belirtiler hafif olabilir ve dolgunluk hissi veya hafif rahatsızlık şeklinde ortaya çıkabilir.
Dalak büyümesi nedir?
Dalak büyümesi (Splenomegali), başlı başına bir hastalık değil, altta yatan bir rahatsızlığın sonucudur. Birçok rahatsızlık dalağın büyümesine neden olabilir. Dalak, kaburgaların altında, karnın sol üst kısmında, sırta doğru yer alır ve lenfatik sistemin ve bağışıklık sisteminin bir parçasıdır. Kanı filtreler, atık maddeleri uzaklaştırır ve enfeksiyonlarla savaşmak için beyaz kan hücreleri üretir. Dalağı veya içinden geçen kanı etkileyen durumlar, dalağın şişmesine ve büyümesine neden olabilir.
Dalak büyümesi belirtileri nelerdir?
Dalak büyümesi olan çoğu insan muhtemelen bunun farkında olmaz, çünkü belirtiler nispeten nadirdir. Bununla birlikte, eğer belirtiler ortaya çıkarsa, dalak büyümesi yaşayan kişilerde şunlar görülebilir:
- Sol üst karın bölgesinde ağrı veya doluluk hissi
- Yemek yemeden veya az miktarda yemek yiyerek doyma hissi.
- Sık enfeksiyonlar
- Kolay kanama
- Anemi belirtileri (yorgunluk, halsizlik, kolay morarma vb.)
Dalak büyümesi neden olur?
Normal ve sağlıklı bir dalak 12 cm uzunluğunda ve 70 gram ağırlığındadır. Büyümüş bir dalak ise 20 cm uzunluğa ve 1000 gramdan fazla ağırlığa ulaşabilir. Dalak büyümesi enfeksiyonlar, siroz gibi karaciğer hastalıkları, anormal kan hücrelerine neden olan kan hastalıkları, lenf sistemi sorunları veya diğer durumlar nedeniyle oluşabilir. Bazı nedenler geçicidir, bazıları ise kronik veya ilerleyici bir durumu gösterebilir.
İşte dalağın büyümesine neden olan bazı yaygın sebepler:
Enfeksiyonlar
- Mononükleoz gibi viral enfeksiyonlar
- Toksoplazmoz gibi parazitik enfeksiyonlar
- Endokardit (kalp kapakçıklarının enfeksiyonu) gibi bakteriyel enfeksiyonlar
Kanser
- Lösemi, anormal kan hücrelerinin sağlıklı hücrelerin yerini aldığı bir kanser türüdür.
- Lenfoma, Hodgkin hastalığı gibi lenf dokusunun bir kanseridir.
Dalak büyümesine neden olan diğer faktörler:
- Sarkoidoz, lupus ve romatoid artrit gibi iltihaplı hastalıklar
- Travma, örneğin temas sporlarında meydana gelen yaralanmalar
- Dalağa yayılmış (metastaz yapmış) kanser
- Kist (Kanserli olmayan, sıvı dolu bir kese)
- Büyük bir apse; genellikle bakteriyel enfeksiyondan kaynaklanan, irinle dolu bir boşluk.
- Metabolik sistemi etkileyen hastalıklar (örneğin Gaucher hastalığı ve amiloidoz), kanda ve organlarda maddelerin birikmesine neden olabilir.
- Dalakta bir kan damarının kan pıhtısı tarafından tıkanması sonucu oluşan tromboz.
- Kalp yetmezliği
- Portal hipertansiyon (Karından dalağa ve diğer organlara bağlanan bir damarda yüksek tansiyon)
Dalak büyümesi tehlikeli midir?
Dalak büyümesi, bazıları diğerlerinden daha ciddi olan birçok farklı rahatsızlığın belirtisidir. Şişmiş bir dalak, vücuttaki diğer sistemleri de etkileyebilir. Komplikasyonlardan biri, kan hücrelerinin aşırı filtrelenmesi nedeniyle oluşan anemidir. Bir diğeri ise, iç kanamaya ve şoka yol açabilen ve hayati tehlike arz eden dalak yırtılmasıdır.
Dalak fonksiyon bozukluğu bağışıklık sistemini zayıflattığı için enfeksiyonlar da daha sık görülür. Büyümüş dalağı ve sırt ağrısı olan kişilerde, çevredeki yapılara uygulanan basınç nedeniyle duruş bozukluğu da yaşanabilir. Şiddetli veya ani belirtiler için acil tıbbi müdahale gereklidir. Nadir olmakla birlikte, dalak büyümesinde kanser olasılığı da mevcuttur. Lösemi, lenfoma ve miyeloproliferatif neoplazmlar gibi kanserlerin splenomegaliye neden olduğu bilinmektedir.
Dalak büyümesi nasıl tedavi edilir?
Dalağı küçültmeye yönelik doğrudan bir tedavi yoktur; bunun yerine tedavi, altta yatan nedene odaklanır (örneğin, enfeksiyon için antibiyotikler). Nadir durumlarda komplikasyonlar meydana gelirse, cerrahi olarak çıkarılması (splenektomi) gerekebilir.
Dalak büyümesi hangi hastalıkların belirtisidir?
Dalak büyümesi genellikle enfeksiyon veya hastalık gibi daha ciddi bir altta yatan durumun belirtisidir. Yaygın nedenler enfeksiyonlar, kanserler, karaciğer hastalıkları ve diğer rahatsızlıklar olarak kategorilenebilir:
Enfeksiyonlar
- Mononükleoz ve HIV gibi viral enfeksiyonlar
- Toksoplazmoz ve sıtma gibi paraziter enfeksiyonlar
- Endokardit ve tüberküloz gibi bakteriyel enfeksiyonlar
Kanser
- Lösemi gibi kan kanserleri
- Hodgkin hastalığı gibi lenfoma
Karaciğer Hastalığı
- Kronik hepatit
- Siroz
- Portal hipertansiyonu
Diğer rahatsızlıklar
- Metabolik bozukluklar (Gaucher hastalığı, Niemann-Pick hastalığı)
- Otoimmün hastalıklar (lupus, sarkoidoz)
- Hemolitik anemi
- Büyük bir apse veya kist
- Kalp yetmezliği
- Temas sporlarından kaynaklanan yaralanmaların travması
Dalak büyümesi olanlar nelere dikkat etmeli?
Dalak büyümesi olan kişiler, temas sporlarından ve ağırlık kaldırmaktan kaçınmalıdır çünkü büyümüş dalağın yırtılma olasılığı daha yüksektir ve bu da kontrol edilemeyen kanamaya neden olabilir. Dalak büyümesi çoğu zaman örneğin, karaciğer hastalıkları veya enfeksiyon gibi altta yatan bir hastalıktan kaynaklanır. Dengeli beslenme, bağışıklığı desteklemek açısından önemlidir. Alkol kullanımı varsa mutlaka bırakılmalıdır.
Dalak bağışıklık sisteminde rol oynadığından hijyene dikkat etmek çok önemlidir. Kalabalık ortamlarda riskli durumlara karşı önlem alınması ve doktor önerisiyle aşı olmak gerekebilir. Trombosit sayınız düşükse, kanama riskini artıran NSAID'lerden ve diğer ilaçlardan kaçının; antikoagülan ilaçlar için verilen talimatlara dikkatlice uyun.
