Skorbüt hastalığı nedir? Skorbüt belirtileri nelerdir?
Skorbüt veya iskorbüt, uzun süre boyunca C vitamini açısından zengin besinler (meyve ve sebze) tüketmemekten kaynaklanan bir C vitamini eksikliği hastalığıdır. Eskiden uzun mesafeli gemi yolculuklarında (taze meyve ve sebze bulmanın zor olduğu zamanlarda) özellikle denizciler arasında yaygın görülürdü. İskorbüt, bağ dokusu sentezinin biyokimyasal reaksiyonlarındaki rolü nedeniyle birçok organ sistemini etkileyen çeşitli belirtilere yol açar. Yaygın belirtiler arasında diş eti kanaması, eklem ağrıları, ciltte renk değişikliği, yara iyileşmesinin bozulması, folikül çevresi kanaması ve morarma bulunur.
Skorbüt hastalığı nedir?
Skorbüt (İskorbüt), şiddetli C vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir hastalıktır. C vitamini açısından zengin kaynaklar arasında portakal, greyfurt, çilek ve kivi, brokoli, lahana, biber, domates ve daha birçok besin yer almaktadır.
Skorbüt belirtileri nelerdir?
Vücudun düzgün çalışması için C vitaminine ihtiyacı vardır ve bu ihtiyacını ancak beslenme yoluyla veya takviyelerden sağlayabilir. İskorbüt hastalığının belirtileri genel olarak şunlardır:
- Yorgunluk ve halsizlik
- Bacaklarda ve kollarda ağrı
- İyileşmesi uzun süren yaralar
- Anemi
- Ciltte kalınlaşma
- Bulantı
C vitamini, diğer adıyla L-askorbik asit, suda çözünen bir besin maddesidir ve ısıya, ultraviyole radyasyona ve oksijene karşı hassas olan temel bir diyet bileşenidir. Askorbik asit, demir emilimi, yara iyileşmesi ve kolajen oluşumu gibi çeşitli vücut fonksiyonlarında rol oynar. Skorbüt hastalığında vücut yeterli kolajen üretemez. Bu da kanama riskini artırır, bu nedenle şunlar yaşanabilir:
- Diş etlerinde şişme ve kanama
- Ciltte, genellikle kaval kemiklerinde kırmızı veya mavi lekeler
- Saç köklerinin etrafında küçük morluklar
- Anormal kıl büyümesi
- Morarma
Skorbüt hastalığı neden olur?
İnsan vücudu, kolajen (kasları ve kemikleri birbirine bağlayan ve cildi oluşturan doku) üretmek, yaraları iyileştirmek, bağışıklık sistemini desteklemek ve diğer birçok iç süreçte yardımcı olmak için C vitaminine ihtiyaç duyar. C vitamini vücutta uzun süre depolanamaz, bu nedenle düzenli olarak alınması gerekir. Askorbik asit olarak da bilinen C vitamini, esas olarak meyve ve sebzelerde bulunur. Uzun süre C vitaminin eksikliği skorbüt hastalığına neden olur.
Skorbüt hangi vitamin eksikliğinde görülür?
İskorbüt, C vitamini (askorbik asit) eksikliğinden kaynaklanır. Yeterli C vitamini olmadan vücut kolajeni düzgün bir şekilde sentezleyemez; bu da yorgunluk, şişmiş veya kanayan diş etleri, kolay morarma, yara iyileşmesinin gecikmesi, eklem ağrısı ve şiddetli vakalarda anemi ve enfeksiyonlar gibi belirtilere yol açar. Tedavi, ağızdan C vitamini takviyesi ve meyve ve sebzeler (özellikle turunçgiller, çilek, kivi, biber ve yapraklı yeşillikler) açısından zengin bir diyettir.
Skorbüt nasıl tedavi edilir?
İskorbüt tedavisi, takviyeler veya besinler yoluyla C vitamini alımını artırmayı içerir. İskorbüt teşhisi konulduğunda kişinin C vitamini seviyelerini yenilemesi ve koruması gerekir. Bu genellikle C vitamini takviyeleri ve beslenme yoluyla yapılır. Tedaviden sonra 1 veya 2 gün içinde kişi kendini daha iyi hissetmeye başlayabilir. Birçok belirti genellikle 4 hafta içinde kaybolur. Skorbüt kolayca önlenebilen bir hastalıktır. İskorbüte yakalanmamak için düzenli olarak bol miktarda taze meyve ve sebze tüketin. Vücudunuzun iskorbüt gibi beslenme kaynaklı hastalıklardan korunmak için ihtiyaç duyduğu tüm vitamin ve besin maddelerine sahip olduğundan emin olmak için sağlıklı bir beslenme düzeni izleyin. Takviye edici gıdalar da alabilirsiniz, ancak önce doktorunuzla konuşmalısınız.
Skorbüt hastalığı kimlerde görülür?
Tarihsel olarak skorbüt hastalığı, özellikle denizciler arasında yaygındı, çünkü uzun yolculuklarda taze gıdaya erişim yoktu. Skorbüt hastalığı gelişmiş ülkelerde, çoğunlukla yaşlı ve yetersiz beslenen bireylerde teşhis edilir ve alkolizm, düşük sosyoekonomik durum ve kötü beslenme alışkanlıklarıyla ilişkilidir. Buna göre;
- Uzun süre taze meyve ve sebze tüketmeyenlerde,
- Tek tip beslenen kişilerde,
- Alkol bağımlılığı olanlarda,
- Yaşlılarda veya yetersiz beslenen bireylerde skorbüt görülme riski yüksektir.
Skorbüt tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmediği takdirde skorbüt, aşağıdakiler gibi ciddi ve potansiyel olarak ölümcül sağlık sorunlarına yol açabilir:
Beyin sorunları
Felç benzeri belirtiler, örneğin konuşma bozukluğu veya vücudun bir tarafında güçsüzlük, bilinç kaybı veya vücutta titreme (konvülsiyonlar).
Göğüs problemleri
Şiddetli göğüs ağrısı veya nefes almada zorluk.
Kanama sorunları
Beyin kanaması veya kalbin perikard kesesinde kanama.
Diğer sorunlar
Sarılık, sinir problemleri, kırmızı kan hücrelerinin yıkımı ve nöbetler.
