Rektal kanama nedir, hangi hastalıkların belirtisi olabilir?
Rektal kanama, dışkı ile birlikte veya dışkılama sonrasında anüsten kan gelmesi durumunu tanımlar ve toplumda oldukça sık görülen bir belirtidir. Hemoroid ve anal fissürler ayakta tedavi gören hastalarda sık görülen nedenler arasındayken, divertiküler kanama, iskemik kolit, inflamatuar bağırsak hastalığı, anjiyodisplazi ve kolorektal kanser yaşla birlikte daha sık görülür. Parlak kırmızı renkte, tuvalet kağıdında fark edilen hafif bir lekeden, koyu renkli ve aşırı kanamaya kadar geniş bir yelpazede karşımıza çıkabilir. Amerikan Gastroenteroloji Derneği, rektal kanamanın basit hemoroid gibi iyi huylu nedenlerden kolorektal kanser gibi ciddi durumlara kadar farklı sebeplerle ortaya çıkabileceğini ve her vakanın dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Rektal kanamanın olası nedenleri nelerdir?
Rektal kanama tek bir hastalığa değil, birçok farklı duruma işaret edebilen bir belirtidir. Anüsten kan gelmesinin en sık rastlanan nedenleriarasında şunlar yer almaktadır:
Hemoroid (basur)
Özellikle ıkınma sonrası parlak kırmızı kanamaya yol açan en yaygın nedenlerden biridir
Anal fissür
Sert dışkılama sırasında oluşan küçük yırtıklar, keskin bir ağrı ile birlikte kanamaya neden olabilir
Divertiküler hastalık
Kolonda oluşan küçük keseciklerin kanaması, özellikle ileri yaşta ani ve bol kanamaya yol açabilir
İnflamatuar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit)
Kronik seyirli kanama ve karın ağrısıyla seyredebilir
Kolorektal polipler veya kolorektal kanser
Özellikle 45 yaş üstü bireylerde açıklanamayan rektal kanama, ciddi bir sebep olarak mutlaka değerlendirilmelidir
Enfeksiyöz kolitler
Bakteriyel veya paraziter enfeksiyonlar da kanamaya eşlik edebilir
Kanamanın rengi ve dışkıyla ilişkisi, kaynağın konumu hakkında ipucu verebilir. Parlak kırmızı kan genellikle alt sindirim sisteminden (anüs, rektum), siyah ve katranımsı görünümdeki dışkı (melena) ise daha çok üst sindirim sisteminden kaynaklanan kanamayı düşündürür.
Rektal kanama nasıl değerlendirilir ve tanı konur?
Rektal kanama şikâyetiyle başvuran bir hastada değerlendirme, ayrıntılı bir öykü ve fizik muayeneyle başlar. Hekim, kanamanın süresi, miktarı, rengi, eşlik eden ağrı veya kilo kaybı gibi bulguları sorgular. Anal muayene ve gerektiğinde anoskopi ile başlanan değerlendirme, şüpheli durumlarda kolonoskopiye kadar genişletilebilir.
Kolonoskopi, özellikle 45 yaş üstü hastalarda, ailede kolorektal kanser öyküsü bulunanlarda veya kanamaya kilo kaybı, dışkılama alışkanlığında değişiklik gibi bulguların eşlik ettiği durumlarda altın standart tanı yöntemidir. Türk Gastroenteroloji Derneği de kolorektal kanser taramasında kolonoskopinin önemine dikkat çekerek, 45-50 yaş sonrası düzenli tarama önerilerinin hayat kurtarıcı olabileceğini ifade etmektedir.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
"Rektal kanama sadece hemoroide bağlıdır." (Yaygın yanılgı)
Hemoroidler rektal kanamanın yaygın bir nedeni olsa da, bu belirti, sindirim sistemindeki birçok farklı rahatsızlıktan kaynaklanabilir. Kanamanın "sadece hemoroid" olduğunu varsaymak, diğer ciddi sağlık sorunlarının teşhis ve tedavisini geciktirebilir; bu nedenle her kanama vakası hekim tarafından değerlendirilmelidir. (Gerçek)
"Genç yaşta rektal kanama endişe verici değildir." (Yaygın yanılgı)
Genç yaşta rektal kanama asla göz ardı edilmemesi veya hafife alınmaması gereken bir belirtidir. Altta yatan neden genellikle iyi huylu ve kolayca tedavi edilebilir olsa da, son tıbbi veriler 50 yaş altı yetişkinlerde erken başlangıçlı kolorektal kanserde önemli ve endişe verici bir artış olduğunu göstermektedir. (Gerçek)
"Kanama kendiliğinden durduysa sorun yoktur." (Yaygın yanılgı)
Çoğu hafif ve tek seferlik rektal kanama vakasının kendiliğinden geçeceği doğru olsa da, kanamanın durması altta yatan nedenin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kanama, doğru teşhis ve tedavi gerektiren ciddi, ilerleyici bir sorunun belirtisi olabilir. Tekrarlayan veya aralıklı kanamalar da ayrıntılı değerlendirme gerektirir. (Gerçek)
"Rektal kanama her zaman ağrılıdır." (Yaygın yanılgı)
Rektal kanama her zaman ağrılı değildir. İç hemoroid ve divertikül kanaması gibi birçok yaygın neden genellikle tamamen ağrısızdır. Ağrı olmaması, kanamanın göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez, çünkü polipler veya kolorektal kanserle de ilişkili olabilir. Bu da hastaların durumu geciktirmeden değerlendirmesini daha da önemli kılar. (Gerçek)
"Hemoroid kremi her türlü rektal kanamayı tedavi eder." (Yaygın yanılgı)
Hemoroid kremi tüm rektal kanama türlerini tedavi etmez. Küçük hemoroid veya anal fissürlerden kaynaklanan iltihabı geçici olarak yatıştırıp azaltabilse de; altta yatan neden farklıysa bu tedavi hem etkisiz kalır hem de tanının gecikmesine yol açabilir. (Gerçek)
Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?
- Rektal kanamanın çoğu vakası acil olmasa da, bazı bulgular hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.
- Aşağıdaki durumlarda gastroenteroloji veya genel cerrahi polikliniğine başvurmak uygundur:
- Ara sıra, az miktarda ve tuvalet kâğıdında fark edilen parlak kırmızı kanama
- Kanamaya hafif anal ağrı veya kaşıntının eşlik etmesi
- Kanamanın hemoroid öyküsüyle uyumlu, tekrarlayan ama sınırlı düzeyde olması
Acil servise başvurulması gereken durumlar:
- Aşırı, aktif ve durmayan kanama
- Kanamayla birlikte baş dönmesi, çarpıntı, soğuk terleme veya bayılma hissi
- Siyah, katran renginde ve kötü kokulu dışkı (melena) görülmesi
- Şiddetli karın ağrısı, ateş veya karında sertlik gibi bulguların kanamaya eşlik etmesi
- Kronik hastalığı olan (kalp, karaciğer, kanama bozukluğu gibi) bireylerde herhangi bir düzeyde kanama görülmesi
Amerikan Gastroenteroloji Derneği, hemodinamik açıdan anlamlı kanama (baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, kalp atım hızında artış gibi bulgularla seyreden) durumlarında hastanın gecikmeden acil servise yönlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu tür kanamalar, hızlı sıvı replasmanı ve gerekirse endoskopik veya cerrahi müdahale gerektirebilir.
