Göz kuruluğu sendromu nedir? Belirtileri, tanısı ve tedavi yaklaşımı
Tercih ettiğiniz yapay zekâ aracında, yalnızca bu sayfadaki bilgilere dayalı kısa bir özet oluşturun.
Göz kuruluğu sendromu, göz yüzeyini koruyan gözyaşı tabakasının yeterli miktarda veya kalitede olmaması nedeniyle ortaya çıkan kronik bir göz yüzeyi hastalığıdır. Gözyaşı yeterince üretilmeyebilir, gözyaşı çok hızlı buharlaşabilir veya gözyaşı tabakasının yapısı bozulabilir. Bu durum yanma, batma, kumlanma, kızarıklık ve dönemsel bulanık görmeye yol açabilir. Göz kuruluğunda paradoksal olarak gözlerde sulanma da görülebilir. Göz yüzeyindeki tahriş, koruyucu nitelikte olmayan fazla miktarda gözyaşı üretimini tetikleyebilir; ancak bu sulanma göz yüzeyinin yeterince nemlendiği anlamına gelmez.
Göz kuruluğu belirtileri
Göz kuruluğu sendromunun belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Sık görülen yakınmalar şunlardır:
- Gözlerde yanma, batma veya kaşıntı
- Gözde kum, toz veya yabancı cisim varmış hissi
- Kızarıklık ve tahriş
- Gün içinde değişen veya dalgalanan bulanık görme
- Işığa karşı hassasiyet
- Gözlerde yorgunluk ve ağırlık hissi
- Okuma, bilgisayar veya telefon kullanırken rahatsızlık
- Kontakt lens kullanmada zorlanma
- Gözlerde aşırı sulanma
- Göz kapaklarında yapışma veya ipliksi akıntı
- Göz kırpma ihtiyacında artış
Belirtiler rüzgâr, klima, kuru hava, duman ve uzun süre ekrana bakma sırasında artabilir. Bilgisayar veya telefon kullanırken göz kırpma sıklığının azalması, gözyaşının daha hızlı buharlaşmasına neden olabilir.
Göz kuruluğu neden olur?
Göz kuruluğu iki temel mekanizmayla gelişebilir:
Gözyaşı üretiminin azalması
Gözyaşı bezleri yeterince sıvı üretemediğinde göz yüzeyi kurur. Yaşlanma, hormonal değişiklikler, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları ve gözyaşı bezlerini etkileyen durumlar bu mekanizmada rol oynayabilir.
Sjögren sendromu, romatoid artrit ve lupus gibi otoimmün hastalıklar gözyaşı bezlerini etkileyerek kuruluğa yol açabilir. Ağız kuruluğu, eklem ağrısı, tekrarlayan diş çürükleri ve uzun süren göz kuruluğu birlikteyse iç hastalıkları veya romatoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Gözyaşının hızlı buharlaşması
Gözyaşının yağlı dış tabakası yeterli olmadığında gözyaşı göz yüzeyinde uzun süre kalamaz. Meibomian bezlerinin işlev bozukluğu, blefarit ve göz kapağı kenarı iltihabı bu tür göz kuruluğunun sık nedenleridir.
Rüzgâr, düşük nem, klima, kalorifer, duman ve doğrudan yüze gelen fan hava akımı buharlaşmayı artırır.
Risk faktörleri
Göz kuruluğu şu kişilerde daha sık görülebilir:
- İleri yaştaki kişiler
- Menopoz dönemindeki kadınlar
- Uzun süre bilgisayar veya telefon kullananlar
- Kontakt lens kullananlar
- Daha önce göz lazeri veya başka göz ameliyatı geçirenler
- Klima, ısıtma veya kuru hava ortamında çalışanlar
- Sigara içen veya yoğun dumana maruz kalanlar
- Blefarit veya meibomian bez hastalığı bulunanlar
- Alerjik göz hastalığı olanlar
- Otoimmün hastalığı bulunanlar
Bazı ilaçlar da gözyaşı üretimini azaltabilir veya kuruluk belirtilerini artırabilir. Antihistaminikler, burun açıcı ilaçlar, bazı antidepresanlar, bazı tansiyon ilaçları ve idrar söktürücüler bu grupta yer alabilir.
Göz kuruluğu nasıl teşhis edilir?
Göz hastalıkları uzmanı öncelikle belirtileri, kullandığınız ilaçları, kontakt lens alışkanlığını ve eşlik eden hastalıkları değerlendirir. Daha sonra göz yüzeyi ve gözyaşı tabakası incelenir.
Gerekli görülebilecek testler şunlardır:
- Gözyaşı miktarını ölçen Schirmer testi
- Gözyaşı kırılma zamanı testi
- Kornea ve konjonktivada hasarı göstermek için boyama testleri
- Gözyaşının yoğunluğu ve osmolaritesinin değerlendirilmesi
- Göz kapakları ve meibomian bezlerinin incelenmesi
- Gözyaşı menisküsünün değerlendirilmesi
Göz kuruluğu bazen blefarit, alerji, enfeksiyon, göz kapağı kapanma bozukluğu veya kornea hastalıklarıyla birlikte olabilir. Bu nedenle yalnızca eczaneden damla almak yerine, şikâyetler sürekli veya tekrarlayıcıysa göz muayenesi yapılmalıdır.
Göz kuruluğu nasıl tedavi edilir?
Tedavi, kuruluğun nedenine ve şiddetine göre aşamalı biçimde planlanır.
Suni gözyaşı damlaları
Hafif ve orta düzey göz kuruluğunda suni gözyaşı damlaları ilk seçeneklerden biri olabilir. Damla, göz yüzeyini nemlendirir ve yanma, batma, kumlanma gibi belirtileri azaltır. Gün içinde sık damla kullanılması gerekiyorsa koruyucu içermeyen preparatlar tercih edilebilir; hangi ürünün uygun olduğu göz hekimi tarafından belirlenmelidir. Suni gözyaşı altta yatan nedeni her zaman tedavi etmez; etkisi geçici olabilir.
Göz kapağı bakımı
Meibomian bezleri veya blefarit sorunu varsa göz kapağı bakımı tedavinin önemli parçasıdır:
- Gözleri kapatarak 5-10 dakika ılık kompres uygulamak
- Ardından göz kapağı kenarlarını doktorun önerdiği ürünle temizlemek
- Göz makyajını yatmadan önce tamamen çıkarmak
- Eski veya ortak kullanılan makyaj ürünlerini kullanmamak
- Gözleri ovuşturmaktan kaçınmak
Ilık kompresin sıcaklığı cildi yakmayacak düzeyde olmalıdır. Gözde enfeksiyon, belirgin ağrı veya ameliyat sonrası durum varsa bakım yöntemi doktora danışılmadan uygulanmamalıdır.
Reçeteli tedaviler
Orta veya ileri düzey göz kuruluğunda göz hekimi kısa süreli kortikosteroid damla, siklosporin veya lifitegrast gibi iltihap baskılayıcı tedaviler önerebilir. Bu ilaçlar doktor kontrolü olmadan kullanılmamalıdır; özellikle kortizonlu göz damlaları göz tansiyonunu artırabilir veya enfeksiyon riskini etkileyebilir.
Bazı hastalarda gözyaşının burun kanalından hızlı boşalmasını azaltmak için punktum tıkacı uygulanabilir. İleri vakalarda özel kontakt lensler, serum gözyaşı, nem odacıklı gözlükler veya meibomian bezlerine yönelik işlemler değerlendirilebilir.
Evde göz kuruluğunu azaltmak için neler yapılabilir?
Günlük alışkanlıklar belirtilerin azalmasına yardımcı olabilir:
- Ekran kullanırken 20 dakikada bir yaklaşık 20 saniye uzağa bakmak
- Bilinçli ve sık göz kırpmak.
- Ekranı göz hizasının biraz altında tutmak
- Klima veya fan havasını doğrudan göze yöneltmemek
- Ortam nemini artırmak
- Duman, toz ve yoğun hava kirliliğinden kaçınmak
- Dışarıda rüzgâra karşı saran güneş gözlüğü kullanmak
- Yeterli sıvı almak
- Kontakt lensleri doktorun önerdiği süreden uzun takmamak
- Gözleri ovuşturmamak
- Uykuyu düzenlemek
Omega-3 veya başka besin desteklerinin göz kuruluğuna etkisi kişiden kişiye değişebilir. Takviye kullanmadan önce özellikle kan sulandırıcı ilaç, kronik hastalık veya gebelik varsa doktora danışılmalıdır.
Kontakt lens ve göz kuruluğu
Kontakt lensler gözyaşı tabakasını bozarak kuruluk belirtilerini artırabilir. Lens kullanırken kızarıklık, ağrı, ışık hassasiyeti veya görme azalması ortaya çıkarsa lens hemen çıkarılmalı ve göz hekimine başvurulmalıdır. Lensler önerilen süreden uzun takılmamalı, lensle uyunmamalı ve bakım solüsyonu talimatlara uygun kullanılmalıdır. Göz kuruluğu kontrol altına alınana kadar gözlük kullanmak gerekebilir.
Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?
Göz kuruluğu çoğunlukla acil değildir; ancak bazı bulgular daha ciddi bir göz hastalığına işaret edebilir. Şu durumlarda aynı gün göz değerlendirmesi alınmalıdır:
- Şiddetli göz ağrısı
- Belirgin kızarıklıkla birlikte ışığa bakamama
- Ani veya kalıcı görme azalması
- Kornea üzerinde beyaz leke veya yoğun akıntı
- Kontakt lens kullanırken ağrı, kızarıklık veya görme bozukluğu
- Göze kimyasal madde kaçması veya travma
- Göz çevresinde belirgin şişlik
- Yeni başlayan çift görme
Göze kimyasal madde göze kaçması durumunda göz en az 15-20 dakika temiz suyla yıkanmalı ve acil sağlık hizmeti alınmalıdır; gözü ovuşturmayın.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
“Gözlerim sulanıyorsa kuruluk yoktur.” (Yaygın yanılgı)
Kuruluk, göz yüzeyindeki tahrişe bağlı refleks sulanmaya da neden olabilir.
“Her göz damlası göz kuruluğuna iyi gelir.” (Yaygın yanılgı)
Kızarıklık giderici bazı damlalar uzun süre kullanıldığında şikâyeti artırabilir; uygun damla göz hekimi önerisiyle seçilmelidir.
“Suni gözyaşı hastalığı tamamen iyileştirir.” (Yaygın yanılgı)
Suni gözyaşı belirtileri azaltır; altta yatan blefarit, otoimmün hastalık veya göz kapağı sorununu her zaman tedavi etmez.
“Göz kuruluğu görmeyi hiç etkilemez.” (Yaygın yanılgı)
Gözyaşı tabakasındaki düzensizlik geçici veya dalgalanan bulanık görmeye yol açabilir.
“Göz kuruluğunda gözleri daha fazla yıkamak yeterlidir.” (Yaygın yanılgı)
Aşırı yıkama gözyaşı tabakasını bozabilir ve kuruluğu artırabilir; uygun tedavi için muayene gerekebilir.
Medicana sizin sesiniz! Tıklayın güvenilir kaynağınıza ekleyin
