28 haftalık gebelik: Üçüncü trimesterin başlangıcında anne ve bebek sağlığı

Gebeliğin 28. haftasıyla birlikte son trimester başlamış olur. Bu dönemde bebeğin büyümesi hızlanırken organ sistemleri de doğum sonrası yaşama uyum sağlayacak şekilde gelişimini sürdürür. Gözlerini açıp kapatabilen, belirli uyku ve uyanıklık dönemleri oluşturan bebekte özellikle akciğer gelişimi önemli ölçüde ilerler. Anne adayında ise büyüyen rahme bağlı fiziksel değişiklikler daha belirgin hâle gelir ve doğuma hazırlık süreci giderek hız kazanır. Ayrıca bu hafta, düzenli gebelik kontrollerinin önem kazandığı ve gerekli değerlendirmelerin yapıldığı önemli bir dönüm noktasıdır. Dünya Sağlık Örgütü'nün gebelik takibine ilişkin kılavuzunda, gebeliğin ikinci yarısında antenatal görüşme sıklığının artırılması ve 26-28 hafta civarının önemli bir kontrol dönemi olarak planlanması önerilir.

28 haftalık gebelikte bebeğin gelişimi

Bu haftada bebeğin ağırlığı ortalama 1000-1130 gram, boyu ise (baştan topuğa) yaklaşık 35-38 santimetre civarındadır. Göz kapakları artık tam olarak açılıp kapanabilir, bebek ışığa tepki verebilir. Beyin dokusunda kıvrımların artmasıyla birlikte nörolojik gelişim hız kazanır. Akciğerler henüz tam olgunlaşmamış olsa da sürfaktan üretimi belirgin şekilde artar; bu madde doğum sonrası akciğerlerin sönmeden açık kalmasını sağlar. Bu nedenle 28 haftalık gebelikte doğan bebeklerin yaşama şansı, yenidoğan yoğun bakım imkânlarının gelişmesiyle birlikte günümüzde oldukça yüksektir, ancak yine de erken doğum kabul edilir ve özel bakım gerektirir.

Bununla birlikte bebeğin işitme sistemi daha da olgunlaşır ve çevresindeki sesleri daha bilinçli şekilde algılamaya başlar. Özellikle anne ile babasının sesini ayırt edebilir ve bu seslere hareketlerinde değişiklik göstererek tepki verebilir. Aynı dönemde tat alma duyusu da gelişimini sürdürür. Amniyotik sıvının tadı, annenin beslenmesine göre değişebildiği için bebek farklı tatlara hareketlerini artırarak ya da azaltarak yanıt verebilir.

Bu haftada bebeğin duruşu baş aşağı, makat geliş ya da yan pozisyonda olabilir. Ancak rahim içinde hâlâ hareket edecek alan bulunduğundan, önümüzdeki haftalarda pozisyonunu değiştirerek doğuma daha uygun bir duruş alması mümkündür.

28. haftada gebelikte anne vücudunda neler değişir?

Rahim artık göbek deliğinin yaklaşık 7-8 santimetre üzerine kadar yükselmiştir. Bu dönemde sırt ağrıları, bacak krampları, kabızlık, hafif şişlikler ve nefes darlığı gibi şikâyetler sıklaşabilir. Braxton Hicks kasılmaları adı verilen, ağrısız ve düzensiz "prova kasılmaları" bu haftalarda daha belirgin hissedilmeye başlanabilir. Kan hacminin artmasına bağlı olarak hafif anemi bulguları görülebilir; bu nedenle bu dönemde demir ve B12 düzeylerinin kontrol edilmesi önerilir. Ayrıca mide yanması ve kabızlık gibi sindirim sistemi şikâyetleri, büyüyen rahmin iç organlara baskı yapmasıyla artabilir.

Gebelikte görülen bel ve sırt ağrıları, bacak krampları ile kabızlık gibi yakınmaların hafifletilmesine destek olmak için rahat ve ayağı iyi kavrayan ayakkabılar tercih edilebilir. Ayrıca doğru duruş alışkanlıklarının korunması, gün içinde yeterli miktarda su tüketilmesi, lif açısından zengin beslenilmesi ve düzenli dinlenmeye zaman ayrılması bu dönemin daha konforlu geçirilmesine katkı sağlayabilir.

28 haftalık gebelik takibinde yapılması gereken testler

Gebeliğin 28. haftası, anne ve bebeğin sağlık durumunun ayrıntılı şekilde değerlendirildiği önemli kontrol dönemlerinden biridir. Bu haftada, gerekli görülen tarama ve laboratuvar testleri tamamlanarak gebeliğin ilerleyen haftalarına yönelik izlem planı oluşturulur.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği'nin gestasyonel diyabet taramasına ilişkin önerisine göre, bilinen diyabeti olmayan tüm gebelerde 24-28. haftalar arasında oral glukoz tolerans testi yapılması önerilir. Bu test, gebelikte ortaya çıkan şeker hastalığının erken saptanması açısından belirleyicidir. Aynı dönemde Rh negatif kan grubuna sahip anne adaylarına anti-D immünoglobulin uygulanması, olası Rh uyuşmazlığı komplikasyonlarını önlemek amacıyla gündeme gelir. Ayrıca hemoglobin düzeyleri, kan basıncı takibi ve idrarda protein kontrolü bu haftalarda rutin olarak değerlendirilir. Fetal hareketlerin düzenli sayılması da bu dönemden itibaren önerilen basit ama değerli bir öz izlem yöntemidir.

Hasta perspektifi: 28 haftalık gebelikle ilgili sık yapılan yanılgılar

Gebelik sürecinde internetten edinilen bilgiler zaman zaman yanlış anlaşılmalara yol açabilir. En sık karşılaşılan birkaç yanılgı şu şekilde özetlenebilir:

"Bebek karında az hareket ediyorsa bunun mutlaka bir sorun olduğu düşünülür." (Yaygın yanılgı)

Gerçekte hareket paternleri bebekten bebeğe farklılık gösterebilir; ancak alışılmış hareket sıklığında belirgin bir azalma fark edilirse mutlaka doktora danışılmalıdır. (Gerçek)

"Braxton Hicks kasılmaları erken doğum belirtisi sanılır." (Yaygın yanılgı)

Oysa bu kasılmalar genellikle ağrısızdır, düzensiz aralıklarla gelir ve dinlenmekle geçer; düzenli, giderek sıklaşan ve ağrılı kasılmalar farklı bir klinik tabloya işaret eder. (Gerçek)

"28 haftalık gebelikte doğan bir bebeğin yaşama şansının çok düşük olduğu düşünülür." (Yaygın yanılgı)

Günümüzde yenidoğan yoğun bakım olanaklarının gelişmesiyle bu haftada doğan bebeklerin sağkalım oranları belirgin şekilde yükselmiştir, ancak yine de yakın izlem gerektirir. (Gerçek)

"Gestasyonel diyabet testinin sadece şeker hastalığı öyküsü olanlara yapıldığı sanılır." (Yaygın yanılgı)

Türkiye'deki güncel öneriler, risk faktörü olsun olmasın tüm gebelerin 24-28. haftalarda taranmasını içerir. (Gerçek)

"Bacaklarda ve ayaklarda görülen her şişliğin normal gebelik bulgusu olduğu düşünülür." (Yaygın yanılgı)

Ani ve yaygın şişlik, özellikle yüz ve ellerde belirginleşiyorsa, tansiyon yüksekliğiyle birlikte değerlendirilmesi gereken bir uyarı işareti olabilir. (Gerçek)

Ne zaman doktora ne zaman acile başvurulmalı?

Gebeliğin 28. haftasında bel ve sırt bölgesinde hafif ağrı, düzensiz ve kısa süreli yalancı doğum kasılmaları (Braxton Hicks) ile günün ilerleyen saatlerinde ayak bileklerinde oluşan hafif şişlikler çoğu zaman gebeliğin normal seyri içinde görülebilir. Bu yakınmalar genellikle planlanan gebelik kontrollerinde değerlendirilir. Buna karşın bazı belirti ve bulgular, anne ve bebeğin sağlığı açısından acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir. American College of Obstetricians and Gynecologists'in erken doğum belirtilerine ilişkin hasta bilgilendirmesinde; düzenli ve giderek sıklaşan kasılmalar, vajinal kanama, sıvı gelmesi hissi, pelvik baskı hissi ve alt sırt ağrısının aynı anda görülmesi durumunda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiği belirtilir.

Benzer şekilde ACOG'un preeklampsi bilgilendirme materyalinde, şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, üst karın bölgesinde ağrı, ani ve yaygın şişlik ile birlikte yüksek tansiyonun eşlik ettiği tabloların acil değerlendirme gerektirdiği vurgulanır. Bebek hareketlerinde belirgin azalma fark edilmesi, ateş yüksekliği veya şiddetli karın ağrısı da acil servise ya da doğrudan kadın doğum kliniğine başvuru gerektiren durumlar arasındadır. Rutin sorular, hafif şikâyetler ve test sonuçlarının değerlendirilmesi için ise kadın doğum polikliniğine planlı kontrol yeterlidir.