Ayaklarda yanma neden olur? Ayaklarda yanma nasıl geçer?

Ayaklarda yanma hissi (Grierson-Gopalan Sendromu olarak da bilinir), ayakların sıcak hissedilmesi durumudur ve sinir hasarından (nöropati) cilt enfeksiyonlarına veya dolaşım sorunlarına kadar çeşitli altta yatan nedenlerden kaynaklanabilir. Bu rahatsızlık hissi, hafiften şiddetliye kadar değişebilir. Genellikle ayaklarda ortaya çıkan bu his, bazen ayak bileklerine veya baldır kaslarına kadar uzanabilir.

Ayaklarda yanma neden olur?

Ayaklarda yanma hissi genellikle, diyabetin en önemli nedeni olduğu sinir hasarı (periferik nöropati), ayak mantarı gibi enfeksiyonlar, vitamin eksiklikleri (özellikle B12), alkol kullanım bozukluğu, hipotiroidizm, böbrek yetmezliği ve sinir sıkışması (tarsal tünel sendromu) gibi durumlardan ya da rahatsızlıklardan kaynaklanır.

Diyabet

Diyabet, kandaki şeker ve yağ miktarını artırabilir. Zamanla bu durum sinirlere zarar vererek ayaklarda ve ellerde yanma hissine neden olabilir. 

Periferik nöropati

Periferik nöropati, omuriliği kollara, bacaklara, ellere ve ayaklara bağlayan sinirlerin hasar görmesidir. En yaygın nedeni diyabettir. Bunun yanı sıra, kanser kemoterapi ilaçları, böbrek yetmezliği, otoimmün hastalıklar (romatoid artrit dahil), toksik kimyasallar, enfeksiyonlar ve beslenme sorunları gibi başka nedenler de vardır.

Alkol bağımlılığı

Alkol bağımlılığı, ayaklara bağlanan sinirlerde hasar da dâhil olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu durum, aylarca hatta yıllarca ayaklarda karıncalanma veya yanma hissine yol açabilir. Alkolü bırakırsanız, belirtiler düzelecek ve daha fazla hasar önlenecektir.

Ayak mantarı

Ayak mantarı, ayak parmakları arasındaki nemli bölgelerde ve ayak tabanında büyüyen bir mantar türünün neden olduğu bir enfeksiyondur. Sporcularda yaygındır. Hastalık genellikle ayaklarda karıncalanma, kaşıntı veya yanma hissine neden olur. Bu mantar nemli ayakkabılarda, çoraplarda ve soyunma odası zeminlerinde gelişir. 

B12 vitamini eksikliği

B12 vitamini sinir sistemi fonksiyonlarının sürdürülmesi için gereklidir. B12 vitamini eksikliği vejetaryenlerde, yaşlılarda, mide küçültme ameliyatı (örneğin gastrik bypass) geçirenlerde ve alkol bağımlılarında yaygındır.

Kronik böbrek hastalığı

Kronik böbrek hastalığı, diyabet ve yüksek tansiyonu olan kişilerde yaygın olarak görülür. Böbreklerin işlevini kademeli olarak kaybetmesine, sıvı tutulmasına ve ayaklar da dâhil olmak üzere sinir hasarına neden olarak yanma hissine yol açar.

Tarsal tünel sendromu

Tarsal tünel sendromu, ayak tabanına duyusal his sağlayan tibial sinire zarar verir. Bu durum ayaklarda ağrı, uyuşma, karıncalanma veya yanma hissine neden olur. Bu sinir, travma, artrit, kemik çıkıntıları gibi nedenlerle hasar görebilir.

Hipotiroidizm

Hipotiroidizm, tiroid bezinin vücut için yeterli hormon üretmediği bir durumdur. Bu durum yorgunluk, kabızlık, soğuğa duyarlılık, unutkanlık ve cinsel istekte azalma gibi belirtilere neden olabilir. Ayrıca, hipotiroidizm ayaklarda yanma hissine de yol açabilir.

Ayaklarda yanma hissine neden olan diğer sağlık sorunları arasında şunlar yer alabilir:

• Eritromelalji
• Böbrek hastalığı
• Charcot-Marie-Tooth hastalığı
• Kompleks bölgesel ağrı sendromu
• Morton nöroması
• Amiloidoz
• Alerjiler
• Kontakt dermatit
• Gitelman sendromu
• Leishmaniasis
• Multipl skleroz
• HIV ve AIDS
• Psikolojik bozukluklar

Ayaklarda yanma hangi hastalıkların belirtisidir?

Ayaklarda yanma hissi (ayak yanması), birçok olası nedeni olan yaygın bir semptomdur. Başlıca olasılıklar şunlardır:

Periferik nöropati

Diyabete bağlı sinir hasarı (diyabetik nöropati) genellikle ayaklarda yanma, karıncalanma, uyuşma ve ağrıya neden olur. En yaygın nedendir.

Küçük lif nöropatisi

Ağrı ve sıcaklık liflerini etkiler ve genellikle normal kas gücü ve reflekslerle birlikte yanma hissi veren ağrıya neden olur. Nedeni bilinmiyor olabilir veya diyabet, otoimmün hastalık veya ilaçlarla ilişkili olabilir.

Alkolik nöropati

Uzun süreli ve aşırı alkol kullanımı periferik sinirlere zarar verebilir ve ayaklarda yanma hissine neden olabilir.

Vitamin eksiklikleri

Özellikle B12 vitamini eksikliği, ancak B1, B6 (yüksek dozları nöropatiye de neden olabilir), folat ve E vitamini eksiklikleri de.

Metabolik ve endokrin nedenler

Kontrol altına alınmamış diyabet, hipotiroidizm ve üremik nöropatiye yol açan böbrek yetmezliği.

Toksik ve ilaç kaynaklı nöropatiler

Bazı kemoterapi ilaçları (örneğin, platin ajanları, taksanlar), bazı antibiyotikler ve endüstriyel toksinler (arsenik, kurşun) yanma hissine neden olabilir.

Sıkışma/basınç nöropatileri

Tarsal tünel sendromu (arka tibial sinirin ayak bileğinde sıkışması), Morton nöroması (plantar interdigital sinir) veya lomber radikülopati (sinir kökü sıkışması) ayakların belirli bölgelerinde yanma hissine neden olabilir.

İdiyopatik veya kalıtsal nöropatiler

Kalıtsal duyusal nöropatiler veya Charcot-Marie-Tooth hastalığı yanma veya ağrılı nöropatiye neden olabilir.

Eritromelalji

Ayaklarda şiddetli yanma hissi, kızarıklık ve sıcaklık artışı ile karakterize nadir bir durumdur. Genellikle ısı veya egzersizle daha da kötüleşir.

Periferik damar hastalığı

Zayıf kan dolaşımı (iskemi), genellikle egzersiz sırasında ve bazen de dinlenme halindeyken ağrı, yanma veya kramp şeklinde ağrılara neden olabilir.

Enfeksiyonlar

Tinea pedis (ayak mantarı) kaşıntı, batma veya yanmaya neden olabilir; ayak da dâhil olmak üzere bir dermatoma etkileyen herpes zoster (zona) ise yanma şeklinde ağrıya ve daha sonra döküntüye yol açar.

İltihaplı ve otoimmün hastalıklar

Vaskülit, Guillain-Barré sendromu varyantları, sarkoidoz veya otoimmün küçük lif nöropatisi.

Enfeksiyon sonrası veya viral enfeksiyon sonrası nöropati

Bazen enfeksiyonların ardından ortaya çıkar.

Dermatolojik nedenler

Ayak tabanında kontakt dermatit, egzama veya kimyasal yanıklar yanma hissi yaratabilir.

İdiyopatik ayak yanması sendromu (Grierson-Gopalan sendromu)

Otonomik semptomlarla birlikte kronik ayak tabanı yanması, orta yaşlı kadınlarda daha sık görülür.

Ayaklarda yanmaya ne iyi gelir?

Ayaklarınızdaki yanma hissinden kaynaklanan rahatsızlığı hafifletmek için şunları yapabilirsiniz:

• Ayakları 15 dakika boyunca soğuk suda (buzlu olmayan) bekletin.
• Özellikle tüm gün ayakta durduysanız, basıncı azaltmak ve kan dolaşımını iyileştirmek için ayaklarınızı ve bacaklarınızı yukarı kaldırın.
• Sinirleri yatıştırmak için ayaklarınızı Epsom tuzu çözeltisinde veya elma sirkesinde bekletin.
• Kan dolaşımını iyileştirmek için hindistan cevizi yağı uygulayın veya baldır/ayak masajı yapın.
• Cildi yatıştırmak için soğutucu jeller, mentol bazlı ürünler veya lidokain ya da kapsaisin içeren losyonlar uygulayın. Ancak uygun olup olmadıklarını öğrenmek için önce doktorunuza danışın.
• Bol, nefes alabilen pamuklu çoraplar giyin, ayak kemeri desteği olan ve açık burunlu ayakkabılar tercih edin.
• Serin bir odada uyuyun.

Ayaklarda yanma ne zaman tehlikelidir?

Ayaklarda yanma hissi genellikle zararsız veya tedavi edilebilir bir durumdur, ancak ciddi veya hızla ilerleyen bir rahatsızlığın belirtisi olduğunda tehlikeli olabilir. Aşağıdakilerden herhangi biri söz konusuysa acil veya derhal tıbbi yardım alın:

• Ani başlangıçlı veya hızla kötüleşen yanma hissi, özellikle bacaklara doğru yayılıyorsa.
• Yanma hissine ek olarak yeni ortaya çıkan veya kötüleşen güçsüzlük, sakarlık, denge kaybı, yürüme güçlüğü veya uyuşma.
• İstirahat halindeyken şiddetli ağrı, soğuk/soluk/mavi ayaklar, zayıf veya hissedilmeyen ayak nabızları veya yatarken şiddetlenen ağrı.
• Ayaklardaki açık yaralar, ülserler, kararmış dokular veya iyileşmeyen herhangi bir yara; özellikle diyabet veya periferik vasküler hastalığı olan kişilerde enfeksiyon ve uzuv kaybına yol açabilecek komplikasyon riski açısından endişe yaratır.
• Ayak çevresinde kızarıklık, sıcaklık, şişlik, iltihap veya sistemik enfeksiyon belirtileri (ateş, titreme).
• Son dönemde kemoterapi veya bilinen nörotoksik ilaçlara veya toksinlere maruz kalma sonrasında ortaya çıkan ve hızla ilerleyen semptomlar.
• Yeni ortaya çıkan yanma hissi, döküntü, kabarcık veya ağrılı bir cilt; erken antiviral tedavi gerektiren zona (herpes zoster) olasılığını gösterir.
• Şiddetli, geçmeyen, olağan tedavi yöntemlerine yanıt vermeyen ve uyku veya günlük yaşamı olumsuz etkileyen ağrı.
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemeleri, sürekli ateş veya iltihaplı ya da otoimmün bir hastalığı düşündüren belirtiler gibi ilişkili sistemik semptomlar.
• Eğer diyabetiniz varsa ve yeni ortaya çıkan nöropatik ağrı, uyuşma veya ayak yaralanması fark ederseniz, ayak ülseri ve enfeksiyon riski yüksek olduğundan erken değerlendirme önemlidir.
• Omurga, pelvis veya bacağa gelen bir travma sonrasında veya düşme sonrasında belirtilerin aniden ortaya çıkması.

Ayaklarda yanma için hangi doktora gidilir?

Ayaklarda yanma şikâyeti, altta yatan nedene bağlı olarak farklı uzmanlıklara başvurmayı gerektirir. Sinir kaynaklı yanmalar için Nöroloji, diyabet veya metabolik sorunlar için, İç Hastalıkları/Endokrinoloji, dolaşım problemleri şüphesinde ise Damar Cerrahisi bölümlerine başvurmak gerekir.