Deve dikeni çayı faydaları

Deve dikeni çayı, çoğunlukla süt devedikeni veya deve dikeni adıyla bilinen Silybum marianum bitkisinin meyve ve tohumlarından hazırlanır. Bitkinin en çok araştırılan bileşeni silimarin adlı flavonolignan karışımıdır. Deve dikeni çayı geleneksel olarak hazımsızlık, şişkinlik ve dolgunluk hissi için kullanılır. Avrupa İlaç Ajansı, bu kullanımları klinik kanıttan çok uzun süreli geleneksel kullanıma dayalı olarak kabul eder; ciddi karaciğer veya sindirim hastalıklarının doktor tarafından dışlanmış olması gerekir.

Deve dikeni çayı neye iyi gelir?

Hazımsızlık ve şişkinlik

Deve dikeni preparatları, özellikle yemek sonrasında dolgunluk, hafif hazımsızlık ve şişkinlik gibi yakınmaların geleneksel olarak giderilmesinde kullanılmıştır. Ancak bu belirtiler gastrit, reflü, safra kesesi hastalığı, ülser veya başka sindirim sorunlarından da kaynaklanabilir. Şikâyetler iki haftadan uzun sürüyorsa, şiddetleniyorsa, kilo kaybı veya kanama gibi bulgular eşlik ediyorsa yalnızca bitki çayı kullanmak yerine doktora başvurulmalıdır.

Karaciğer sağlığını destekleme

Deve dikeni, “karaciğer temizleyici” veya “detoks çayı” olarak tanıtılabilir. Silimarinin antioksidan ve hücre koruyucu özellikleri laboratuvar çalışmalarında incelenmiştir; ancak bu, deve dikeni çayının karaciğer hastalıklarını tedavi ettiği anlamına gelmez. İnsan çalışmalarında alkolle ilişkili karaciğer hastalığı, hepatit B ve C, metabolik yağlı karaciğer hastalığı ve bazı toksik karaciğer hasarlarında sonuçlar çelişkilidir veya kesin sonuç çıkarmak için yetersizdir. NCCIH, deve dikeninin karaciğer hastalıklarındaki etkileri için yüksek kaliteli kanıtların kesin bir sonuca izin vermediğini bildirmektedir. Bu nedenle deve dikeni çayı:

• Hepatit tedavisinin yerine geçmez
• Sirozu iyileştirmez
• Karaciğer yağlanmasını tek başına ortadan kaldırmaz
• Alkol kullanımının karaciğer üzerindeki zararını önlemez
• Doktorun verdiği ilacı bırakma gerekçesi değildir

Kan şekeri üzerine olası etkiler

Bazı küçük insan çalışmalarında deve dikeni ekstrelerinin tip 2 diyabetli kişilerde kan şekeri kontrolüne katkı sağlayabileceği araştırılmıştır. Ancak sonuçlar sınırlıdır ve bu çalışmaların çoğu çayla değil, standardize ekstrelerle yapılmıştır. Diyabet ilacı kullanan kişilerde kan şekeri düşüklüğü riski nedeniyle deve dikeni doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Antioksidan özellikler

Silimarin, oksidatif stresle ilişkili mekanizmalar üzerinde araştırılmıştır. Fakat antioksidan özelliğin günlük hayatta belirgin bir hastalık tedavisi veya koruma sağladığı kesin olarak gösterilmemiştir. Dengeli beslenme, yeterli uyku, düzenli hareket ve alkolü sınırlama karaciğer ve genel sağlık açısından daha güçlü temellere sahip yaklaşımlardır.

Deve dikeni çayının yan etkileri

Deve dikeni çayı ve preparatları çoğu yetişkinde genellikle iyi tolere edilir; ancak herkeste güvenli olduğu söylenemez. Olası yan etkiler şunlardır:

• Bulantı
• Gaz ve şişkinlik
• Karın rahatsızlığı
• İshal veya hafif müshil etkisi
• Ağız kuruluğu
• Baş ağrısı
• Kaşıntı veya cilt döküntüsü
• Nadiren ciddi alerjik reaksiyon

Papatyagiller ailesindeki bitkilere, örneğin papatya, krizantem, ambrosia veya kadife çiçeğine alerjisi olanlarda deve dikeni de alerjik reaksiyon oluşturabilir. Dudak veya boğazda şişme, nefes darlığı, yaygın kurdeşen veya bayılma gelişirse acil yardım alınmalıdır.

Kimler dikkatli kullanmalı?

Aşağıdaki kişilerin deve dikeni çayı veya takviyesi kullanmadan önce doktora danışması gerekir:

• Hamileler ve emzirenler
• Çocuklar
• Karaciğer veya safra yolları hastalığı olanlar
• Diyabet ilacı kullananlar
• Kan sulandırıcı veya düzenli reçeteli ilaç kullananlar
• Papatyagiller ailesine alerjisi olanlar
• Ameliyat planlanan kişiler
• Çok sayıda bitkisel ürün veya takviye kullananlar

Gebelik ve emzirme döneminde güvenlilik verileri yetersiz olduğu için deve dikeni preparatlarının kullanılması önerilmektedir.

İlaçlarla etkileşir mi?

Bitkisel ürünlerin ilaçlarla etkileşmediği düşüncesi doğru değildir. Deve dikeni için klinik olarak önemli etkileşim kanıtları sarı kantaron kadar güçlü ve kapsamlı değildir; ancak bazı ilaç metabolizma yollarını etkileyebileceği öne sürülmüştür. Özellikle dar terapötik aralığı olan ilaçlarda dikkatli olunmalıdır. Düzenli ilaç kullanan kişiler, deve dikeni çayını günlük alışkanlık hâline getirmeden önce hekime kullandıkları tüm ilaçları bildirmelidir. Reçeteli ilaçlar deve dikeni çayı kullanmak amacıyla azaltılmamalı veya bırakılmamalıdır.

Deve dikeni çayı nasıl hazırlanır?

Deve dikeni çayı genellikle kurutulmuş ve parçalanmış tohum veya meyvelerin sıcak suda demlenmesiyle hazırlanır. Ürünlerin bitki kısmı, miktarı ve öğütülme derecesi farklı olabileceği için tek bir standart tarif veya doz vermek doğru değildir.

Güvenli kullanım için:

• Etiketinde bitkinin bilimsel adı ve içeriği bulunan ürünleri tercih edin
• Etiketsiz veya kaynağı belirsiz ürünlerden kaçının
• Aşırı miktarda veya uzun süre kullanmayın
• Aynı anda çok sayıda “karaciğer destekleyici” ürün tüketmeyin
• Belirti ortaya çıkarsa kullanımı durdurun ve bir hekime danışın

NCCIH, bazı deve dikeni takviyelerinde etikette belirtilenden farklı silimarin miktarları veya mikrobiyolojik ve kimyasal kontaminasyon bulunabildiğine dikkat çekmektedir. Bu nedenle çay ile standardize ekstre aynı ürün gibi değerlendirilmemelidir.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

“Deve dikeni çayı karaciğeri temizler.” (Yaygın yanılgı)

Karaciğerin “detoksunu” yaptığı veya karaciğer hastalıklarını tedavi ettiği kesin olarak gösterilmemiştir.

“Bitki çayı olduğu için sınırsız içilebilir.” (Yaygın yanılgı)

Yan etki, alerji ve ilaç etkileşimi görülebilir; yüksek miktarda tüketim güvenli kabul edilmez.

“Deve dikeni çayı karaciğer yağlanmasını iyileştirir.” (Yaygın yanılgı)

Bazı ekstre çalışmalarında karaciğer enzimleri incelenmiş olsa da çayın yağlanmayı tedavi ettiği kanıtlanmamıştır.

“Deve dikeni her sindirim sorununa iyi gelir.” (Yaygın yanılgı)

Geleneksel kullanım daha çok hafif hazımsızlık ve dolgunluk içindir; devam eden veya şiddetli yakınmaların nedeni araştırılmalıdır.

“Çay ve silimarin kapsülü aynı etkiye sahiptir.” (Yaygın yanılgı)

Çayın etkin madde miktarı standart değildir; kapsül ve ekstreler farklı dozlarda silimarin içerebilir.

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Deve dikeni çayı kullanmadan önce veya kullanırken şu durumlarda sağlık kuruluşuna başvurun:

• Gözlerde veya ciltte sararma
• Koyu renkli idrar veya açık renkli dışkı
• Şiddetli veya sürekli karın ağrısı
• Tekrarlayan kusma
• Kanlı veya siyah dışkı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Karaciğer testlerinde yükseklik
• Şiddetli kaşıntı veya yaygın döküntü
• Dudak, dil veya boğazda şişme
• Nefes almada güçlük

Ciddi alerjik reaksiyon, bilinç değişikliği, bayılma veya şiddetli karın ağrısı varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.